Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, kamu gücü tarafından Anayasa’da güvence altına alınan temel haklarının ihlal edildiğini düşünen kişilerin başvurabileceği özel bir hak arama yoludur. Bu yazıda Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru şartlarını, başvuru süresini, gerekli belgeleri ve sürecin aşamalarını sade bir dille anlatıyoruz.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Nedir?
Bireysel başvuru, Anayasa’da güvence altına alınan ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında bulunan temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne yapılan başvurudur. Bu yol, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir.
Bireysel başvuru, yargılamanın bir “başka derece” olarak yeniden görülmesi anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi, mahkeme kararının hukuka uygunluğunu baştan değerlendirmez. Yalnızca karar ya da işlem nedeniyle anayasal bir hakkın ihlal edilip edilmediğini inceler. Başvurunun bu çerçevede kurulması, kabul edilebilirlik açısından belirleyicidir.
Kimler Bireysel Başvuru Yapabilir?
Kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali nedeniyle haklarının doğrudan ve güncel olarak ihlal edildiğini ileri süren gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri başvuru yapabilir. Kamu tüzel kişileri, kural olarak bu yola başvuramaz.
Bireysel Başvuru Şartları
Başvurunun esas incelemeye geçebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte aranması gerekir:
- Hak ihlali: İddia edilen hak, hem Anayasa’da hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerinde güvence altında olmalıdır. Örneğin adil yargılanma hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı, mülkiyet hakkı ve ifade özgürlüğü bu kapsamdadır.
- Kamu gücü: İhlal, kamu gücünü kullanan bir makamın işlem, eylem ya da ihmalinden kaynaklanmalıdır.
- Olağan kanun yollarının tüketilmesi: Başvurudan önce, ilgili işleme karşı öngörülen idari ve yargısal başvuru yolları (itiraz, istinaf, temyiz gibi) kullanılmış olmalıdır.
- Kişisel ve güncel mağduriyet: Başvurucu, ihlalden doğrudan etkilenmiş olmalı ve ihlal hâlâ devam ediyor ya da etkisini sürdürüyor olmalıdır.
- Süre: Başvuru, kanunda öngörülen süre içinde yapılmalıdır (aşağıda ayrıca anlatılıyor).
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Süresi
Bireysel başvuru süresi, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gündür. Karara karşı başvurulabilecek bir kanun yolu öngörülmemişse süre, ihlale yol açan işlemin ya da eylemin öğrenildiği tarihten başlar.
Haklı bir mazereti nedeniyle süreyi kaçıran kişiler, mazeretin ortadan kalkmasından itibaren belirli bir süre içinde ve mazeretlerini belgelemek şartıyla başvurabilir. Ancak mazeretin kabul edilmesi sıkı şartlara bağlıdır. Bu nedenle kesinleşme ve tebliğ tarihlerinin karar elinize geçer geçmez netleştirilmesi gerekir.
Başvuru Nasıl Yapılır?
Başvuru, Anayasa Mahkemesi’nin hazırladığı bireysel başvuru formuyla yapılır. Başvuru; Anayasa Mahkemesi’ne, yargılamanın görüldüğü yerdeki mahkemelere veya yurt dışında Türk temsilciliklerine verilebilir. Elektronik başvuru imkânı da bulunmaktadır. Başvuru formunda şu bilgiler yer almalıdır:
- Başvurucunun ve varsa vekilinin kimlik ve iletişim bilgileri
- İhlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük
- İhlale neden olan karar, işlem ya da eylemin ne olduğu ve hangi tarihte kesinleştiği
- Olayların özeti ve ihlalin hangi gerekçelerle ileri sürüldüğü
- Başvuru yollarının tüketildiğini gösteren belgeler
Başvuruda İstenen Belgeler
Dosyanın türüne göre değişmekle birlikte genellikle şu belgelere ihtiyaç duyulur:
- Kesinleşen karar ve tebliğ belgesi (kararın öğrenildiği tarihi gösteren evrak)
- Yargılama sürecindeki dilekçeler, istinaf ve temyiz başvuruları
- Bilirkişi raporları, tutanaklar ve delil niteliğindeki belgeler
- Avukat aracılığıyla başvuruluyorsa vekâletname
Başvuru Sonrası Süreç
Başvuru önce Anayasa Mahkemesi bünyesindeki komisyon tarafından kabul edilebilirlik yönünden incelenir. Komisyon, başvuruyu kabul edilemez bulursa karar kesindir. Kabul edilebilir bulunan başvurular ise bölüm tarafından esas yönünden incelenir.
İnceleme sonunda ihlal tespit edilirse Mahkeme, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için ne yapılması gerektiğine karar verir. Gerektiğinde yeniden yargılama yapılması için dosyanın ilgili mahkemeye gönderilmesine ya da tazminata hükmedilmesine karar verilebilir.
Başvurular Hangi Nedenlerle Kabul Edilemez Bulunur?
- Başvuru süresinin geçirilmesi
- Kanun yollarının tüketilmemesi
- İhlalin Anayasa’da veya Sözleşme’de korunan bir haktan kaynaklanmaması
- Başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması
- Başvurucunun önemli bir zarara uğramamış olması
- Başvurunun, yalnızca delillerin değerlendirilmesi veya kanunun yorumu konusundaki itirazlara dayanması
Pratikte en sık görülen sorun, hak ihlalinin açıkça ortaya konulmaması ve başvurunun “kararı beğenmedim” şeklinde hazırlanmasıdır. Bu nedenle ihlal edilen hakkın, olayların ve gerekçelerin başvuru formunda doğru kurulması önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Bireysel başvuru için harç ödenir mi?
Bireysel başvuru için başvuru harcı alınmaz. Ancak başvurunun açıkça kötüye kullanıldığı durumlarda disiplin para cezası verilebilir. Güncel uygulamayı Anayasa Mahkemesi’nin resmî internet sitesinden teyit etmeniz önerilir.
Anayasa Mahkemesi’ne başvuru yapmak için avukat şart mı?
Avukat zorunlu değildir. Ancak başvurunun kabul edilebilirlik şartları ve anayasal hak ihlali çerçevesinde doğru kurulması teknik bilgi gerektirdiğinden, hukuki destek almak yararlı olabilir.
Başvuru yapmak, mahkeme kararının uygulanmasını durdurur mu?
Kural olarak durdurmaz. Ancak ihlal nedeniyle telafisi güç zararların doğması söz konusuysa, Anayasa Mahkemesi tedbir kararı verebilir.
Bireysel başvuru reddedilirse AİHM’e gidilebilir mi?
Evet. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yolu tüketildikten sonra, AİHM’e başvuru için 4 aylık süre işler. Ayrıntılar için AİHM Başvuru Süresi ve Şartları yazımıza ve Anayasa Mahkemesi’nden AİHM’e Giden Yol yazımıza bakabilirsiniz.
İzmir’de Anayasa Mahkemesi Avukatı
İzmir’de Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru sürecinde hukuki destek almak isteyenler, kesinleşen karar ve tebliğ belgeleriyle birlikte büromuzdan randevu talep edebilir. Dosyanızdaki süreler ve ihlal iddiası ilk görüşmede birlikte değerlendirilir. Hizmetlerimizle ilgili bilgi için İzmir Anayasa Mahkemesi Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her dosyanın şartları farklıdır. Süreler ve şartlar için güncel mevzuat ve Anayasa Mahkemesi uygulaması esas alınmalıdır.
