Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Alacağı Nedir?
Kısa Özet
Fazla çalışma alacağı, işçinin yasal çalışma sürelerinin üzerinde çalıştırılması halinde hak kazandığı işçilik alacaklarından biridir. 4857 sayılı İş Kanunu ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği kapsamında düzenlenen bu hak, işçinin fazla mesai karşılığında zamlı ücret veya serbest zaman kullanabilmesini sağlamaktadır. Fazla çalışma ücretinin ödenmemesi ise işçi açısından haklı fesih sebebi oluşturabilmektedir.
Fazla Çalışma Alacağı Nedir?
İşçilik alacaklarından biri olan fazla çalışma alacağı, 4857 sayılı İş Kanunu ile İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinde düzenlenmiştir.
Öncelikle belirtmek gerekir ki fazla çalışma yaptırılabilmesi kural olarak işçinin rızasına bağlıdır. Nitekim Yönetmeliğin 9. maddesinde;
“Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Zorunlu nedenlerle veya olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için bu onay aranmaz.”
hükmüne yer verilmiştir.
İşveren tarafından alınan bu onay, iş sözleşmesinin kurulması sırasında veya ihtiyaç ortaya çıktığında alınabilir ve işçinin özlük dosyasında saklanmalıdır. İşçi ise verdiği onayı, otuz gün önceden yazılı bildirimde bulunmak şartıyla geri alabilir.
Fazla çalışma ücretine ilişkin uyuşmazlıklar uygulamada oldukça sık görülmektedir. Bu nedenle işçilerin haklarını bilmeleri ve gerektiğinde deneyimli bir İzmir İş Avukatı desteği almaları önem taşımaktadır.
Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Arasındaki Fark Nedir?
Uygulamada sıklıkla karıştırılan "fazla çalışma" ve "fazla sürelerle çalışma" kavramları birbirinden farklıdır.
Fazla Çalışma
İş Kanunu'na göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilir.
Fazla Sürelerle Çalışma
Haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, belirlenen çalışma süresini aşan ancak 45 saate kadar devam eden çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir.
Bu ayrım, işçiye ödenecek ücretin hesaplanması bakımından önemlidir.
Fazla Çalışma Ücreti Nasıl Hesaplanır?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre;
Fazla çalışmanın her saati için normal saat ücretinin %50 artırılmış tutarı ödenir.
Fazla sürelerle çalışmanın her saati için ise normal saat ücretinin %25 artırılmış tutarı ödenir.
Örneğin saatlik ücreti 200 TL olan bir işçi;
Fazla çalışma yapmışsa saat başına 300 TL,
Fazla sürelerle çalışma yapmışsa saat başına 250 TL,
ücret almaya hak kazanacaktır.
Fazla Mesai Yerine Serbest Zaman Kullanılabilir Mi?
İşçi talep etmesi halinde zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir.
Bu durumda;
Her 1 saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika,
Her 1 saat fazla sürelerle çalışma için 1 saat 15 dakika,
serbest zaman hakkı doğar.
İşçi bu hakkını altı ay içerisinde ve ücretinde herhangi bir kesinti yapılmaksızın kullanabilir.
Yer Altı Maden İşlerinde Fazla Çalışma
Kanun koyucu yer altında çalışan işçiler bakımından özel koruma hükümleri getirmiştir.
Buna göre zorunlu nedenler ve olağanüstü haller dışında yer altı maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.
Zorunlu nedenlerle yapılan çalışmalar bakımından ise haftalık 37,5 saati aşan her saat için ödenecek ücretin, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının en az %100 artırılması gerekmektedir.
Bir İşçi Yılda En Fazla Kaç Saat Fazla Çalıştırılabilir?
İş Kanunu'na göre fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saati geçemez.
Bu sınırlama işyerine değil, doğrudan işçinin şahsına ilişkindir.
Ancak Yargıtay uygulamalarına göre 270 saat sınırının aşılması halinde de işçinin yaptığı çalışmalar karşılıksız bırakılamaz ve fazla mesai ücretinin ödenmesi gerekir.
Fazla Çalışma Ücretinin Ödenmemesi Haklı Fesih Sebebi Midir?
Evet.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesi kapsamında fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücretlerinin ödenmemesi işçi açısından haklı fesih sebebi oluşturmaktadır.
Bu durumda işçi;
İş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir,
Kıdem tazminatına hak kazanabilir,
Ödenmeyen işçilik alacaklarını talep edebilir.
Bu tür uyuşmazlıklarda işçilik alacaklarının doğru hesaplanabilmesi için uzman bir İzmir İş Avukatı ile hareket edilmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir.
Yargıtay'a Göre Fazla Çalışmanın İspatı Nasıl Yapılır?
T.C. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin 2015/757 E., 2016/7265 K. sayılı ve 28.03.2016 tarihli kararında önemli değerlendirmeler yapılmıştır.
Karara göre;
İmzalı Bordrolar Kesin Delil Niteliğindedir
İşçinin imzasını taşıyan ücret bordroları, sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil kabul edilir.
İmzalı bordroda fazla çalışma ücreti ödendiği görülüyorsa, işçinin aksini iddia etmesi kural olarak mümkün değildir.
Tanık Beyanları Delil Olarak Kullanılabilir
Fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması halinde;
Tanık anlatımları,
İşe giriş çıkış kayıtları,
Kamera kayıtları,
İş yeri iç yazışmaları,
delil olarak kullanılabilir.
Günlük Çalışma Süresi 11 Saati Geçemez
Yargıtay, günlük çalışma süresinin 11 saati aşamayacağını ve bu süreyi aşan çalışmaların mutlaka fazla mesai olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Gece Çalışmalarında 7,5 Saat Sınırı Vardır
İş Kanunu'nun 69. maddesine göre gece çalışmaları günde 7,5 saati aşamaz.
Haftalık 45 saat sınırı aşılmamış olsa dahi gece çalışmasında 7,5 saatin üzerindeki çalışmalar için fazla mesai ücreti ödenmelidir.
Fazla Çalışma Alacağında Tazminat Talebi
Fazla çalışma ücretlerinin ödenmemesi nedeniyle işçinin uğradığı zararların niteliğine göre farklı hukuki talepler gündeme gelebilmektedir.
İşçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacaklarıyla birlikte fazla çalışma alacağını talep etmesi mümkündür. Özellikle iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği durumlarda bir İzmir Tazminat Avukatı tarafından yapılacak hukuki değerlendirme, işçinin tüm haklarını eksiksiz şekilde talep etmesine yardımcı olacaktır.
Sık Sorulan Sorular
Fazla çalışma yapmak için işçinin onayı gerekli midir?
Evet. Kural olarak işçinin yazılı onayı alınmalıdır.
Fazla çalışma ücreti yerine izin kullanılabilir mi?
Evet. İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir.
Bir işçi yılda kaç saat fazla çalışabilir?
Kanuna göre yıllık sınır 270 saattir.
Fazla mesai ücretinin ödenmemesi işçinin işten ayrılma hakkı verir mi?
Evet. Bu durum İş Kanunu kapsamında haklı fesih sebebidir.
Fazla çalışma alacağı için dava açılabilir mi?
Evet. İşçi, fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi halinde alacak davası açabilir ve diğer işçilik alacaklarını da talep edebilir.
Sonuç
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma alacakları, işçilerin en sık karşılaştığı işçilik alacakları arasında yer almaktadır. İşveren tarafından fazla mesai ücretlerinin eksik ödenmesi veya hiç ödenmemesi halinde işçinin önemli hakları bulunmaktadır.
Bu nedenle fazla çalışma alacağı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda deneyimli bir İzmir İş Avukatı ile hareket edilmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca işçinin uğradığı zararların değerlendirilmesi ve tazminat taleplerinin belirlenmesi bakımından bir İzmir Tazminat Avukatı desteği alınması da hak kayıplarının önlenmesine katkı sağlayacaktır.
Kaynakça
4857 Sayılı İş Kanunu
İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2015/757 E., 2016/7265 K., 28.03.2016